ТҮРКПАнын Эл аралык референдумга байкоо жүргүзүү миссиясы Астана жана Алматы шаарларында маалымат жыйындарын өткөрдү

2026-жылдын 16-мартында Азербайжан, Кыргызстан жана Түркия Парламенттеринин мүчөлөрүнөн, Башкы катчы жетектеген ТҮРКПАнын Эл аралык катчылыгынын кызматкерлеринен, Азербайжан Республикасынын Борбордук шайлоо комиссиясынын өкүлдөрүнөн жана Түркия Парламентинин кызматкерлеринен турган ТҮРКПАнын Эл аралык референдумду байкоо жүргүзүү миссиясы Астана жана Алматы шаарларында маалымат жыйындарын өткөрүп, 2026-жылдын 15-мартында Казакстан Республикасында өткөн конституциялык референдумга байкоо жүргүзүүнүн алдын ала жыйынтыктары боюнча билдирүүсүн жарыялады.

Миссиянын билдирүүсүндө жалпы элдик референдумга коюлган Конституциянын долбоорунда каралган Казакстандын институционалдык жана укуктук негиздериндеги негизги жаңылыктар жана маанилүү өзгөртүүлөр белгиленген. Алардын арасында 145 депутаттан турган, жаңы жана кеңейтилген ыйгарым укуктарга ээ жаңы бир палаталуу Парламенттин (Курултай) түзүлүшү, ошондой эле Вице-президент институтунун жана мыйзам чыгаруу демилгесин көтөрүү жана референдумдарды демилгелөө ыйгарым укуктарына ээ болгон жаңы кеңеш берүүчү орган – Казакстан Элдик Кеңешинин түзүлүшү камтылган.

Билдирүүдө референдум процессинин негизги аспектилерине, анын ичинде укуктук базага, референдумду уюштурууга, шайлоочуларды каттоого, үгүт иштерине жана референдумга байкоо жүргүзүүгө өзгөчө көңүл бурулган.

Билдирүүгө ылайык, референдум күнү Миссиянын мүчөлөрү Астана, Алматы жана Түркистан шаарларында жалпысынан 115 шайлоо участогуна барып, алардын ачылышына, добуш берүү процессине жана добуштарды саноого байкоо жүргүзүштү. Референдум тынч маанайда өттү. Миссия барган шайлоо участокторундагы жалпы добуш берүү процессин ачык-айкын, тартиптүү жана жакшы уюштурулган деп баалады.

Миссия конституциялык референдумду Казакстандын демократиялык өнүгүүсүнө карай маанилүү кадам катары баалайт. Анткени ал жарандарга конституциялык мааниге ээ маселелер боюнча өз эркин түздөн-түз билдирүүгө мүмкүнчүлүк берүүдө. Миссия референдум процессин уюштурууда референдумду өткөрүү органдары көрсөткөн натыйжалуу ишти жана кесипкөйлүктү, ошондой эле референдум процессинин катышуучуларын окутуу жана шайлоочулардын маалымдуулугун жогорулатуу боюнча Борбордук референдум комиссиясынын ишмердүүлүгүн жогору баалайт.

Миссия байкоо жүргүзүлгөн шайлоо участоктору добуш берүү процессин өткөрүүгө толук даяр болгонун белгилейт. Ошондой эле барган участоктордо ата мекендик байкоочулардын катышуусу добуш берүү процессинин ачык-айкындуулугун камсыз кылууга өбөлгө түзгөнүн белгиледи. Миссия референдумдун жалпы жыйынтыгына таасир эте турган олуттуу мыйзам бузууларды аныктаган жок.

Миссия ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү жарандардын шайлоо укуктарын ишке ашыруусун камсыз кылуу жана шайлоо участокторунун жеткиликтүүлүгүн жогорулатуу боюнча референдумду уюштуруучу органдар тарабынан көрүлгөн чараларга оң баа берет. Алардын катарында шайлоо участокторун Брайль арибиндеги трафареттер, Конституция долбоорунун текстинин аудио версиясы, ошондой эле тиешелүү инфраструктура жана көмөкчү каражаттар менен камсыздоо чаралары белгиленет.

Миссиянын жыйынтыгында 2026-жылдын 15-мартында Казакстан Республикасында өткөн конституциялык референдум Казакстан Республикасынын улуттук мыйзамдарына жана жалпы кабыл алынган эл аралык стандарттарга ылайык өткөрүлгөнү белгиленет.

Миссия өз ишмердүүлүгүндө ТҮРКПАнын «Шайлоолорго байкоо жүргүзүү жөнүндө» жобосунун талаптарын жана тиешелүү эл аралык документтерди жетекчиликке алып, калыстык, объективдүүлүк, көз карандысыздык, ачык-айкындуулук жана шайлоо/референдум процессине кийлигишпөө принциптерин сактаган.

ТҮРКПАнын Эл аралык референдумду байкоо миссиясы Казакстан Республикасынын Астана, Алматы жана Түркистан шаарларында референдумга байкоо жүргүздү. Миссиянын курамына парламент мүчөлөрү – Түркия Республикасынын Улуу Улуттук Жыйынынын депутаты Осман Местен мырза (Миссиянын жетекчиси), Азербайжан Республикасынын Милли Межлисинин депутаттары Малахат Ибрахимгызы айым жана Тамам Жафарова айым, Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты Ырысбек Атажанов мырза, Түркия Республикасынын Улуу Улуттук Жыйынынын депутаттары Тахир Акйүрек мырза, Махмут Өзер мырза, Жемал Энгинюрт мырза, Филиз Кылыч айым жана Кадим Дурмаз мырза, Башкы катчы Элчи Рамил Хасан мырза жетектеген ТҮРКПАнын Эл аралык Катчылыгынын өкүлдөрү – Башкы катчынын орун басарлары Талгат Адуов мырза жана Мухаммет Алпер Хаяли мырза, Комиссиянын катчылары Айнура Абуталибова айым, Бауыржан Даткаев мырза жана Кадыр Яман мырза, Катчылыктын кызматкерлери Алескер Агаев мырза, Азар Маммадов мырза жана Камила Музаффарли айым, ошондой эле Түркия Республикасынын Улуу Улуттук Жыйынынын кызматкерлери – Мыйзам чыгаруу маселелери боюнча эксперт Эржан Дурдулар мырза жана делегация катчылары Күршат Мелих Сарыарслан мырза менен Абдуллах Нури Айваз мырза кирген.